Δύο Ηγέτες, Ένα Σκάφος

Case Study #02: Δύο Ηγέτες, Ένα Σκάφος

Ηγεσία, Ανθρώπινος Παράγοντας & Διαχείριση Πληρώματος

Ένα εκπαιδευτικό σενάριο για την πρωτοβουλία, την εξουσία, την ομαδική συνεργασία και την πρόκληση της ηγεσίας όταν οι άνθρωποι έχουν διαφορετικές αντιλήψεις για το πώς πρέπει να λειτουργεί ένα σκάφος.

Κατάσταση σεναρίου: Φανταστικό case study, σχεδιασμένο για εκπαιδευτική συζήτηση. Δεν αποτελεί καταγραφή πραγματικού περιστατικού.

Η κατάσταση

Έξι σπουδαστές συμμετέχουν σε μια εκπαιδευτική ιστιοπλοϊκή flotilla. Έχουν ήδη περάσει αρκετές ημέρες στο ίδιο ιστιοπλοϊκό, εξασκώντας τις πρακτικές δεξιότητές τους, μοιράζοντας ευθύνες και προσαρμοζόμενοι στη ζωή σε έναν περιορισμένο χώρο.

Οι συνθήκες είναι διαχειρίσιμες. Δεν υπάρχει έκτακτη ανάγκη, άμεση απειλή ή δύσκολη απόφαση σχετικά με τον καιρό.

Ωστόσο, κάτι αρχίζει να επηρεάζει τη λειτουργία του πληρώματος.

Δύο σπουδαστές έχουν αναπτύξει εμφανώς διαφορετικές προσεγγίσεις για την εργασία πάνω στο σκάφος.

Ο Alex διαθέτει περισσότερη πρακτική ιστιοπλοϊκή εμπειρία. Είναι παρατηρητικός, σίγουρος για τον εαυτό του και γρήγορος στο να αντιλαμβάνεται τι χρειάζεται να γίνει. Όταν πλησιάζει μια εργασία, συχνά προετοιμάζει τον εξοπλισμό, προβλέπει το επόμενο βήμα και αρχίζει να οργανώνει τα υπόλοιπα μέλη του πληρώματος πριν ο skipper ολοκληρώσει την περιγραφή του σχεδίου.

Η πρόθεσή του είναι να βοηθήσει. Πιστεύει ότι ένα ικανό πλήρωμα πρέπει να παίρνει πρωτοβουλίες αντί να περιμένει κάθε επιμέρους οδηγία.

Ο Daniel ακολουθεί διαφορετική προσέγγιση. Προτιμά μια σαφή ενημέρωση πριν από τον χειρισμό, συμφωνημένους ρόλους και κοινή κατανόηση του ποιος είναι υπεύθυνος για κάθε εργασία. Πιστεύει ότι ακόμη και ένα έμπειρο μέλος του πληρώματος μπορεί να προκαλέσει σύγχυση όταν ενεργεί πριν οι υπόλοιποι είναι έτοιμοι.

Και η δική του πρόθεση είναι να βοηθήσει. Πιστεύει ότι η καλή ναυτοσύνη απαιτεί συντονισμό και όχι μόνο ατομική ικανότητα.

Κανένας από τους δύο δεν είναι απρόσεκτος. Κανένας δεν προσπαθεί συνειδητά να αμφισβητήσει την εξουσία του skipper.

Οι διαφορετικές μέθοδοί τους, όμως, αρχίζουν να συγκρούονται.

Η στιγμή

Το ιστιοπλοϊκό προετοιμάζεται για έναν συνηθισμένο χειρισμό πρόσδεσης.

Ο skipper εξηγεί το σχέδιο και κατανέμει τις αρμοδιότητες. Πριν ολοκληρωθεί η ενημέρωση, ο Alex αρχίζει να προετοιμάζει έναν κάβο και υποδεικνύει σε έναν άλλο σπουδαστή πού να τοποθετηθεί.

Ο Daniel παρεμβαίνει.

«Δεν έχουμε ολοκληρώσει ακόμη την ενημέρωση. Ας βεβαιωθούμε πρώτα ότι όλοι γνωρίζουν το σχέδιο».

Ο Alex απαντά ήρεμα, αλλά με εμφανή ενόχληση.

«Ξέρουμε τι πρέπει να γίνει. Απλώς προετοιμάζω τα πράγματα. Χάνουμε χρόνο όταν περιμένουμε οδηγίες για το καθετί».

Ο Daniel απαντά:

«Και δημιουργούμε σύγχυση όταν δύο άνθρωποι αρχίζουν να δίνουν οδηγίες».

Η ανταλλαγή είναι σύντομη. Κανείς δεν υψώνει ιδιαίτερα τη φωνή. Κανείς δεν αρνείται ανοιχτά να ακολουθήσει μια εντολή.

Ωστόσο, η ατμόσφαιρα αλλάζει.

Ένας σπουδαστής κοιτάζει τον skipper, περιμένοντας να δει πώς θα αντιδράσει. Ένας άλλος συνεχίζει να προετοιμάζει τον εξοπλισμό χωρίς να σχολιάζει. Δύο ακόμη ανταλλάσσουν μια ματιά, αλλά παραμένουν σιωπηλοί.

Ο skipper καλείται πλέον να επιλέξει πώς θα χειριστεί την κατάσταση.

Η άμεση εργασία πρέπει να ολοκληρωθεί. Ταυτόχρονα, το πλήρωμα χρειάζεται να καταλάβει πώς θα συνεργάζεται από εδώ και πέρα.

Ο χειρισμός ολοκληρώνεται χωρίς ζημιά ή τραυματισμό.

Το πρακτικό αποτέλεσμα είναι ικανοποιητικό. Η διαφωνία, όμως, παραμένει άλυτη.

Δύο διαφορετικές αντιλήψεις για την καλή ναυτοσύνη

Ο Alex πιστεύει ότι η εμπειρία πρέπει να επιτρέπει στον ναυτικό να προβλέπει τις ανάγκες και να παίρνει πρωτοβουλίες. Κατά τη γνώμη του, η υπερβολική εξάρτηση από οδηγίες μπορεί να κάνει ένα πλήρωμα αργό και αναποτελεσματικό.

Ο Daniel πιστεύει ότι η ατομική πρωτοβουλία πρέπει να λειτουργεί μέσα σε ένα συμφωνημένο σχέδιο. Κατά τη γνώμη του, ακόμη και ένας τεχνικά ικανός ναυτικός μπορεί να δημιουργήσει περιττό κίνδυνο όταν οι υπόλοιποι δεν γνωρίζουν τι συμβαίνει ή ποιος συντονίζει την εργασία.

Και οι δύο απόψεις περιέχουν βάσιμα επιχειρήματα.

Η πρωτοβουλία μπορεί να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα, να βοηθήσει στον έγκαιρο εντοπισμό προβλημάτων και να μειώσει τον φόρτο εργασίας του skipper. Η πρωτοβουλία χωρίς συντονισμό, όμως, μπορεί να οδηγήσει σε διπλές ενέργειες, αντικρουόμενες οδηγίες και ασάφεια ως προς τις ευθύνες.

Οι διαδικασίες και η ενημέρωση πριν από έναν χειρισμό μπορούν να δημιουργήσουν σαφήνεια, συνέπεια και κοινές προσδοκίες. Η υπερβολική εξάρτηση από οδηγίες, ωστόσο, μπορεί να αποθαρρύνει τους ανθρώπους από το να εκφράζουν τις ανησυχίες τους, να σκέφτονται ανεξάρτητα ή να αντιδρούν σε μια απρόβλεπτη εξέλιξη.

Το ζήτημα δεν είναι απλώς αν είναι καλύτερη η πρωτοβουλία ή η διαδικασία.

Το ζήτημα είναι πώς το πλήρωμα συνδυάζει τις δύο.

Τα υπόλοιπα τέσσερα μέλη του πληρώματος

Η διαφωνία δεν αφορά πλέον μόνο τον Alex και τον Daniel.

Τα υπόλοιπα τέσσερα μέλη παρακολουθούν πώς εξελίσσεται η κατάσταση.

Ο ένας εκτιμά την αυτοπεποίθηση και την πρακτική ικανότητα του Alex. Ένας άλλος αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια όταν ο Daniel επιμένει στους σαφείς ρόλους. Ένας τρίτος δεν θέλει να εμπλακεί σε μια διαφωνία μεταξύ συναδέλφων. Ο τέταρτος δεν είναι βέβαιος αν ο skipper περιμένει από τους σπουδαστές να παίρνουν πρωτοβουλίες ή να περιμένουν οδηγίες.

Κανένας τους δεν έχει αμφισβητήσει ανοιχτά κάποιον από τους δύο.

Η σιωπή τους, όμως, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι συμφωνούν.

Μπορεί να αρχίζουν να σχηματίζονται άτυπες συμμαχίες. Κάποιοι ίσως ακολουθούν τον Alex επειδή τον θεωρούν αποτελεσματικό. Άλλοι μπορεί να προτιμούν τον Daniel επειδή η προσέγγισή του προσφέρει μεγαλύτερη οργάνωση. Κάποιοι ενδέχεται απλώς να σταματήσουν να παίρνουν πρωτοβουλίες για να αποφύγουν την κριτική.

Η επόμενη κίνηση του skipper μπορεί να επηρεάσει περισσότερα από τη σχέση μεταξύ δύο σπουδαστών. Μπορεί να διαμορφώσει τη συμπεριφορά ολόκληρου του πληρώματος.

Το δίλημμα του skipper

Πρέπει ο skipper να παρέμβει αμέσως και να ξεκαθαρίσει ποιος δίνει οδηγίες κατά τη διάρκεια ενός χειρισμού;

Πρέπει να συζητήσει ιδιωτικά με τον Alex και τον Daniel, δίνοντας στον καθένα την ευκαιρία να εξηγήσει τη δική του οπτική πριν απευθυνθεί σε όλο το πλήρωμα;

Πρέπει να αξιοποιήσει την κατάσταση ως εκπαιδευτική ευκαιρία και να καλέσει και τους έξι σπουδαστές να συζητήσουν πώς θέλουν να οργανώνουν τη συνεργασία τους πάνω στο σκάφος;

Ή πρέπει να αφήσει στους σπουδαστές κάποιο περιθώριο να επιλύσουν μόνοι τους τη διαφωνία, παρεμβαίνοντας εφόσον αρχίσει να επηρεάζει την εργασία ή την ασφαλή λειτουργία του σκάφους;

Κάθε επιλογή έχει πιθανά οφέλη και περιορισμούς.

Μια άμεση παρέμβαση μπορεί να αποκαταστήσει τη σαφήνεια, αλλά ενδέχεται να εκληφθεί ως υποστήριξη της μιας πλευράς.

Μια ιδιωτική συζήτηση μπορεί να περιορίσει την αμυντική στάση, αλλά δεν διορθώνει αυτόματα τη σύγχυση που αφορά ολόκληρο το πλήρωμα.

Μια ομαδική συζήτηση μπορεί να δημιουργήσει κοινές προσδοκίες, αλλά ενδέχεται να γίνει αντιπαραγωγική αν οι σπουδαστές αισθανθούν ότι πρέπει να υπερασπιστούν φίλους ή να δικαιολογήσουν τη συμπεριφορά τους.

Η αναμονή μπορεί να ενθαρρύνει την ωριμότητα και την ανάληψη ευθύνης, αλλά μπορεί επίσης να επιτρέψει στη δυσαρέσκεια και στον ανταγωνισμό για άτυπη ηγεσία να παγιωθούν.

Δεν υπάρχει μία μοναδική απάντηση που να μπορεί να αξιολογηθεί χωρίς να ληφθούν υπόψη ο χρόνος, οι συνθήκες, η εμπειρία του πληρώματος και οι ευθύνες του skipper.

Μια αρχή, ωστόσο, παραμένει σημαντική: το να ακούει ο skipper το πλήρωμα δεν αναιρεί την ευθύνη του να καθορίζει σαφείς προσδοκίες και να διατηρεί ασφαλή και συντονισμένη λειτουργία.

Το ερώτημα

Η επόμενη ημέρα στη θάλασσα θα φέρει νέες εργασίες, ενημερώσεις και ευκαιρίες συνεργασίας.

Ο skipper δεν μπορεί απλώς να θεωρήσει ότι η διαφωνία εξαφανίστηκε επειδή ο προηγούμενος χειρισμός ολοκληρώθηκε επιτυχώς.

Ούτε χρειάζεται να συμπεράνει αυτόματα ότι ο ένας σπουδαστής έχει δίκιο και ο άλλος άδικο.

Η πρόκληση είναι να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον εργασίας στο οποίο η πρωτοβουλία είναι ευπρόσδεκτη, οι οδηγίες παραμένουν σαφείς, οι διαφωνίες εκφράζονται εποικοδομητικά και κάθε μέλος του πληρώματος κατανοεί τον ρόλο του.

Αν ήσουν εσύ ο skipper, τι θα έκανες στη συνέχεια — και γιατί;

Θα αντιμετώπιζες τη συγκεκριμένη συμπεριφορά, θα επανακαθόριζες τους ρόλους, θα άλλαζες τον τρόπο ενημέρωσης πριν από τους χειρισμούς, θα εμπλέκες όλο το πλήρωμα ή θα επέλεγες διαφορετική προσέγγιση;

Και, κυρίως, πώς θα καταλάβαινες αν η παρέμβασή σου είχε αποτέλεσμα;

Δεν είναι απαραίτητο να συμφωνήσουν όλοι σε μία καθολική απάντηση. Σκοπός αυτού του case study είναι να εξεταστεί η λογική πίσω από κάθε επιλογή, οι συνέπειες που μπορεί να προκαλέσει και οι πληροφορίες που θα χρειαζόταν ο skipper πριν αποφασίσει πώς θα ενεργήσει.

Γιατί σε ένα ιστιοπλοϊκό, η ηγεσία δεν αποδεικνύεται μόνο από το πόσο καλά ολοκληρώνεται ένας χειρισμός.

Αποκαλύπτεται επίσης στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επικοινωνούν, μοιράζονται τις ευθύνες και μαθαίνουν να λειτουργούν ως πλήρωμα.

SeaYou Case Studies — Educational Sailing Flotilla

Καλύτερη ναυτοσύνη ξεκινά με καλύτερα ερωτήματα.