Η Απόφαση υπό Πίεση

Η Απόφαση υπό Πίεση

Το σενάριο: Ένας προορισμός. Δύο εντελώς διαφορετικές αποφάσεις.

Είναι η τέταρτη ημέρα μιας εκπαιδευτικής ιστιοπλοϊκής φλοτίλας στο Αιγαίο.

Το πλήρωμά σου έχει αρχίσει να βρίσκει τον ρυθμό του. Το σκάφος λειτουργεί καλά, όλοι αισθάνονται μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και ο επόμενος προορισμός αποτελεί ήδη μέρος του προγράμματος. Ένα ακόμη όμορφο λιμάνι, ένα ακόμη βράδυ στη στεριά, μία ακόμη επιτυχημένη ημέρα ιστιοπλοΐας.

Η πρωινή ενημέρωση για τον καιρό ήταν καθησυχαστική. Η πρόγνωση έδειχνε διαχειρίσιμες συνθήκες, αν και είχε αναφερθεί η πιθανότητα ενίσχυσης των ανέμων αργότερα μέσα στην ημέρα.

Αναχωρείτε σύμφωνα με το πρόγραμμα.

Καθώς περνά το πρωινό, ο άνεμος αρχίζει να ενισχύεται νωρίτερα από όσο αναμενόταν. Η θάλασσα γίνεται ολοένα πιο άβολη, το σκάφος παίρνει συχνότερα κλίση και το πλήρωμα αρχίζει να χάνει μέρος της αυτοπεποίθησής του.

Η πρωινή ενημέρωση για τον καιρό ήταν καθησυχαστική. Η πρόγνωση έδειχνε διαχειρίσιμες συνθήκες, αν και είχε αναφερθεί η πιθανότητα ενίσχυσης των ανέμων αργότερα μέσα στην ημέρα.
Αναχωρείτε σύμφωνα με το πρόγραμμα.
Καθώς περνά το πρωινό, ο άνεμος αρχίζει να ενισχύεται νωρίτερα από όσο αναμενόταν. Η θάλασσα γίνεται ολοένα πιο άβολη, το σκάφος παίρνει συχνότερα κλίση και το πλήρωμα αρχίζει να χάνει μέρος της αυτοπεποίθησής του.
Ελέγχεις ξανά την πρόγνωση. Τα νεότερα στοιχεία δείχνουν ότι οι συνθήκες ενδέχεται να επιδεινωθούν νωρίτερα από ό,τι αρχικά υπολογιζόταν. Δεν μπορείς να είσαι βέβαιος πόσο γρήγορα θα εξελιχθεί η κατάσταση ούτε ποιες ακριβώς συνθήκες θα συναντήσεις στο υπόλοιπο της διαδρομής.

Ο προορισμός παραμένει προσβάσιμος.

Όμως τα περιθώρια λάθους μειώνονται.

Έχεις αρκετές επιλογές. Μπορείς να συνεχίσεις προς τον προγραμματισμένο προορισμό, να αλλάξεις πορεία ή να εξετάσεις έναν κατάλληλο εναλλακτικό προορισμό, εφόσον υπάρχει. Κάθε επιλογή έχει διαφορετικές συνέπειες για το πλήρωμα, το σκάφος, το υπόλοιπο ταξίδι και τις συνθήκες που ενδέχεται να συναντήσετε.

Τότε αρχίζουν οι ερωτήσεις.

Ένα μέλος του πληρώματος ρωτά αν θα φτάσετε ακόμη στην ώρα σας.

Ένα άλλο επισημαίνει ότι τα υπόλοιπα σκάφη της φλοτίλας φαίνεται να συνεχίζουν.

Κάποιος τρίτος λέει: «Ήρθαμε εδώ για να κάνουμε ιστιοπλοΐα. Δεν είναι αυτό που υποτίθεται ότι πρέπει να μάθουμε;»

Κανείς δεν πανικοβάλλεται. Κανείς δεν συμπεριφέρεται ανεύθυνα. Απλώς εκφράζουν διαφορετικές προσδοκίες για την ημέρα.

Εσύ είσαι ο κυβερνήτης.

H απόφαση είναι δική σου.

Συνεχίζεις, αλλάζεις το σχέδιο ή σταματάς για να επανεκτιμήσεις την κατάσταση πριν δεσμευτείς στο επόμενο σκέλος;

Δεν πρόκειται να εμφανιστεί κάποια νέα πληροφορία που θα σε απαλλάξει από την ανάγκη να αποφασίσεις. Πρέπει να καθορίσεις ποιες πληροφορίες χρειάζεσαι, πώς θα τις αποκτήσεις και τι θα κάνεις όσο η αβεβαιότητα παραμένει.

Όταν το σχέδιο διαφωνεί με τη θάλασσα

Η ναυτοσύνη δεν δοκιμάζεται όταν όλα εξελίσσονται σύμφωνα με το σχέδιο. Δοκιμάζεται όταν το σχέδιο παύει να έχει νόημα.

Το ακόλουθο είναι ένα φανταστικό εκπαιδευτικό σενάριο, σχεδιασμένο για να εξετάσει τη λήψη αποφάσεων, την εκτίμηση κινδύνου και την ηγεσία στη θάλασσα.

Πριν αποφασίσεις

Φαντάσου ότι είσαι υπεύθυνος για αυτό το σκάφος και όλους όσοι βρίσκονται πάνω του.

Μην αναζητήσεις την απάντηση που πιστεύεις ότι θα έδινε ένας έμπειρος κυβερνήτης. Σκέψου τι θα έκανες πραγματικά, με βάση τις πληροφορίες που διαθέτεις.

Ερώτημα 1 — Τι έχει πραγματικά αλλάξει;

Είναι το πρόβλημα η ενίσχυση του ανέμου, ο χρόνος κατά τον οποίο άλλαξαν οι συνθήκες, η κατάσταση του πληρώματος, η υπόλοιπη διαδρομή ή ο συνδυασμός όλων αυτών;

Τι χρειάζεται να εξακριβώσεις πριν αποφασίσεις αν θα συνεχίσεις;

Ερώτημα 2 — Ποιες πληροφορίες σου λείπουν;

Τι θα έλεγχε ένας προσεκτικός κυβερνήτης πριν δεσμευτεί στο επόμενο σκέλος;

Σκέψου την πιο πρόσφατη πρόγνωση, τις πραγματικές συνθήκες, τη θέση του σκάφους, τις πιθανές επιλογές καταφυγής, τους εναλλακτικούς προορισμούς, την εμπειρία και την κατάσταση του πληρώματος, καθώς και τον χρόνο που απαιτείται για να φτάσετε σε ασφαλές λιμάνι.

Ποιος από αυτούς τους παράγοντες θα μπορούσε να αλλάξει περισσότερο την απόφασή σου;

Ερώτημα 3 — Τι σημαίνει πραγματικά «μπορούμε να τα καταφέρουμε»;

Ένας προορισμός μπορεί να είναι προσβάσιμος χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το ταξίδι είναι συνετή επιλογή.

Πώς θα ξεχώριζες αυτό που μπορεί να κάνει τεχνικά το σκάφος από αυτό που είναι λογικό να επιχειρήσεις, λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες, το πλήρωμα και τις διαθέσιμες εναλλακτικές;

Ερώτημα 4 — Τι γίνεται αν τα υπόλοιπα σκάφη συνεχίσουν;

Η συμπεριφορά των άλλων σκαφών της φλοτίλας αποτελεί χρήσιμη πληροφορία ή μπορεί να δημιουργήσει πίεση να ακολουθήσεις μια απόφαση που δεν είναι κατάλληλη για το δικό σου σκάφος;

Τι γίνεται αν το σκάφος του επικεφαλής έχει πιο έμπειρο πλήρωμα, βρίσκεται σε διαφορετική θέση, διαθέτει διαφορετικό εξοπλισμό ή έχει διαφορετικές πληροφορίες;

Ερώτημα 5 — Πότε είναι πλέον αργά για να αλλάξεις απόφαση;

Σε ποιο σημείο θα αποφάσιζες ότι η συνέχιση δεν είναι πλέον αποδεκτή;

Θα καθόριζες ένα όριο πριν από την αναχώρηση, θα επανεκτιμούσες συνεχώς την κατάσταση ή θα συνδύαζες τις δύο προσεγγίσεις;

Ποια παρατηρήσιμα σημάδια θα σου έδειχναν ότι τα περιθώρια ασφαλείας μειώνονται;

Ερώτημα 6 — Τι γίνεται αν το πλήρωμα θέλει να συνεχίσει;

Ας υποθέσουμε ότι όλοι δηλώνουν πως αισθάνονται άνετα και είναι πρόθυμοι να συνεχίσουν.

Αρκεί αυτό για να λυθεί το ζήτημα;

Πώς θα ξεχώριζες την πραγματική αυτοπεποίθηση από την υπερεκτίμηση των δυνατοτήτων, την κοινωνική πίεση ή την απροθυμία να απογοητεύσουν την ομάδα;

Και αν αποφασίσεις να αλλάξεις το σχέδιο, πώς θα εξηγούσες την απόφασή σου χωρίς να υπονομεύσεις την αυτοπεποίθηση του πληρώματος;

Ερώτημα 7 — Τι θα σε έκανε να αλλάξεις γνώμη;

Φαντάσου ότι αρχικά αποφασίζεις να συνεχίσεις.

Ποια νέα πληροφορία θα σε έκανε να αναθεωρήσεις την απόφασή σου;

Τώρα σκέψου το αντίθετο: αρχικά αποφασίζεις να αλλάξεις πορεία, αλλά οι συνθήκες φαίνεται να βελτιώνονται. Τι θα χρειαζόταν να γνωρίζεις πριν επανεξετάσεις την επιλογή σου;

Μια καλή διαδικασία λήψης αποφάσεων πρέπει να επιτρέπει στα νέα δεδομένα να αλλάζουν το σχέδιο.

Το δυσκολότερο ερώτημα

Φαντάσου ότι συνεχίζεις και φτάνεις με ασφάλεια στον προορισμό σου.

Αποδεικνύει αυτό ότι η απόφασή σου ήταν σωστή;

Τώρα φαντάσου ότι αλλάζεις πορεία προς ένα προστατευμένο λιμάνι, ο καιρός στη συνέχεια βελτιώνεται και συνειδητοποιείς ότι πιθανότατα θα μπορούσες να είχες ολοκληρώσει την αρχική διαδρομή.

Αποδεικνύει αυτό ότι η απόφασή σου ήταν λανθασμένη;

Σκέψου προσεκτικά και τις δύο περιπτώσεις.

Το αποτέλεσμα είναι ορατό. Η ποιότητα της απόφασης πρέπει να κρίνεται με βάση όσα ήταν εύλογα γνωστά εκείνη τη στιγμή, όσα μπορούσαν να προβλεφθούν, τις διαθέσιμες εναλλακτικές και τους κινδύνους που επιλέχθηκε να αναληφθούν.

Ένα θετικό αποτέλεσμα δεν δικαιώνει αυτομάτως μια ριψοκίνδυνη απόφαση. Αντίστοιχα, ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι μια προσεκτικά μελετημένη απόφαση ήταν παράλογη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι αποφάσεις είναι εξίσου καλές. Σημαίνει ότι πρέπει να εξετάζουμε τη συλλογιστική, τα δεδομένα και τη διαδικασία — όχι μόνο το τέλος της ιστορίας.

Η δική σου απόφαση

Κατέγραψε τις απαντήσεις σου πριν συζητήσεις το σενάριο με οποιονδήποτε άλλον.

1. Τι θα έκανες πρώτα;

2. Θα συνέχιζες, θα άλλαζες πορεία ή θα επέλεγες έναν εναλλακτικό προορισμό;

3. Ποιες πληροφορίες θα χρειαζόσουν πριν δεσμευτείς στην επιλογή σου;

4. Ποιος είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος της απόφασής σου;

5. Τι θα σε έκανε να αλλάξεις γνώμη;

Να είσαι έτοιμος να εξηγήσεις όχι μόνο τι θα έκανες, αλλά και γιατί.

Ένας άλλος μαθητής μπορεί να καταλήξει σε διαφορετικό συμπέρασμα. Μην απορρίψεις την απάντησή του απλώς επειδή διαφέρει από τη δική σου. Ρώτησέ τον ποιες παραδοχές, πληροφορίες ή προτεραιότητες τον οδήγησαν εκεί.

Ο σκοπός δεν είναι να κερδίσεις μια αντιπαράθεση.

Είναι να ανακαλύψεις πώς σκέφτεσαι όταν η απάντηση δεν είναι προφανής.

Η οπτική του SeaYou

Ένα σχέδιο πλου δεν αποτελεί υπόσχεση ότι η ημέρα θα εξελιχθεί όπως αναμένεται.

Η πρόγνωση δεν είναι εγγύηση. Η εμπειρία δεν προσφέρει ανοσία στο λάθος. Η αυτοπεποίθηση δεν αποτελεί απόδειξη ότι μια απόφαση είναι ορθή.

Η ευθύνη του κυβερνήτη δεν είναι να υπερασπίζεται το αρχικό σχέδιο με κάθε κόστος. Είναι να επανεκτιμά διαρκώς την κατάσταση, να αναγνωρίζει πότε έχουν αλλάξει οι παραδοχές πάνω στις οποίες βασίστηκε μια απόφαση και να ενεργεί όσο υπάρχουν ακόμη ουσιαστικές εναλλακτικές.

Μερικές φορές η καλύτερη απόφαση είναι να συνεχίσεις.

Μερικές φορές είναι να αλλάξεις πορεία.

Και μερικές φορές είναι να εγκαταλείψεις εντελώς τον αρχικό προορισμό.

Το σημαντικό ερώτημα δεν είναι ποια απόφαση κάνει έναν κυβερνήτη να φαίνεται πιο σίγουρος.

Είναι ποια απόφαση μπορεί να δικαιολογηθεί με βάση τις συνθήκες, τις διαθέσιμες πληροφορίες, τις δυνατότητες του σκάφους, την κατάσταση του πληρώματος και τους κινδύνους που παραμένουν.

Γιατί η ναυτοσύνη δεν είναι να αποδεικνύεις ότι μπορείς να ολοκληρώσεις το σχέδιο. Είναι να γνωρίζεις πότε πρέπει να το αλλάξεις.

SeaYou — Explore. Learn. Dive.

Ένα εκπαιδευτικό case study για τη ναυτοσύνη, τη λήψη αποφάσεων και την επίγνωση κινδύνου.